Zelf herkomstonderzoek doen? De Zoekhulpen Koloniale Collecties helpen je op weg
Herkomstonderzoek naar collecties met (mogelijke) koloniale banden dragen bij aan het beter begrijpen van erfgoed en vormt een basis voor de beoordeling van teruggaveverzoeken. Met andere woorden: herkomstonderzoek is zeer belangrijk, maar beginnen kan complex zijn. Daarom ontwikkelde het NIOD digitale zoekhulpen om handvatten te bieden aan onderzoekers en geïnteresseerden die koloniale objecten en hun verhalen beter willen begrijpen.
Herkomstonderzoek op thema of categorie
Door middel van herkomstonderzoek krijg je meer inzicht in de koloniale geschiedenis van Nederland, en in de verwerking en erkenning van het gedane onrecht aan herkomstlanden en hun gemeenschappen. Het helpt erfgoedinstellingen om kritischer te kijken naar hun eigen collectie en hun rol in het koloniale verleden. Bovendien vormt herkomstonderzoek een solide basis voor de beoordeling restitutieverzoeken van herkomstlanden.
Maar hoe begin je het onderzoek? De Zoekhulpen Koloniale Collecties helpen daarbij. Ze zijn onderverdeeld in verschillende onderwerpen, en bij elk onderwerp vind je een korte beschrijving, gerichte zoektips en verwijzingen naar relevant bronmateriaal. Weet je bijvoorbeeld al dat je onderzoek doet naar de rol van Nederlandse ambtenaren in gekoloniseerde gebieden of juist binnen specifieke museale collecties? Dan is dat je startpunt.
Naast de zoekhulpen over bepaalde regio’s, bestaan de zoekhulpen uit de volgende categorieën en thema’s:
- Musea & collecties
- Ambtenaren in gekoloniseerde gebieden
- Handel in objecten uit een koloniale context
- Leger- en marinepersoneel in gekoloniseerde gebieden
- Wetenschappelijk onderzoek in gekoloniseerde gebieden
- Zendelingen en missionarissen in gekoloniseerde gebieden
Ontstaan etnografische musea in Nederland
Naarmate de wetenschappelijke interesse naar de culturen, religies en gebruiken van de bewoners van de gekoloniseerde landen toenam, ontstonden er ook steeds meer musea en verzamelingen van etnografische objecten in Nederland, en de rest van Europa. Deze instellingen ontstonden aan het begin van de 19e eeuw en het verzamelen ging tot de twintigste eeuw door. Vooral militairen, ambtenaren of missionarissen namen objecten mee van hun verblijf in gekoloniseerde gebieden.
Tegenwoordig kun je aan de specialisatie van het museum vaak wel afleiden via welke route, door wie en vanuit welk herkomstland de objecten naar Nederland zijn gebracht. De thematische onderverdeling van de zoekhulpen helpt daarom vooral bij het starten van het onderzoek, maar het is niet onwaarschijnlijk dat objecten door verschillende handelaren meerdere routes hebben afgelegd en in Nederlandse collecties zijn terechtgekomen.
Onderzoek naar koloniale kunsthandel
Er valt nog veel te onderzoeken en herleiden met herkomstonderzoek naar koloniale (kunst)objecten, want er is tot op de dag van vandaag nog weinig onderzoek naar gedaan. Vergeleken met de handel in kunst uit Europa of Amerika, worden de archieven van handelaren in etnografica en niet-westerse voorwerpen minder vaak bewaard in archiefinstellingen. Zelfs wanneer handelaren in beide genres handelden.
Herkomstonderzoek vergt daarom een andere aanpak, het combineren van verschillende soorten bronnen en expertises uit herkomstlanden is essentieel. Handel in koloniale objecten gaat bovendien nog steeds door, daarom kan herkomstonderzoek soms betrekking hebben op handelaren die na de koloniale periode zijn begonnen of zelfs recent nog veilingen hebben gehad.
Gebruik zoekhulpen bij je onderzoek
Meer weten? Al deze informatie, en meer, is te vinden in de Zoekhulpen Koloniale Collecties. De Zoekhulpen zijn een project van het Consortium Koloniale Collecties. De zoekhulpen zijn geschreven door onderzoekers van het Expertisecentrum Restitutie van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.