Datum: 21 mei en 10 juni
Locatie: 21 mei bij Wereldmuseum Leiden en 10 juni op locatie in Amersfoort
Organisatie: ErfgoedAcademie en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Voertaal: Nederlands
Koloniale collecties omvatten erfgoed dat zijn herkomst heeft in een voormalige (Nederlandse) kolonie en mogelijk op discutabele wijze van eigendom is gewisseld tijdens deze koloniale periode. Medewerkers van musea en archieven hebben een belangrijke taak bij het uitvoeren van herkomstonderzoek naar deze collecties. Deze cursus, die de ErfgoedAcademie samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft ontwikkeld, is bedoeld om hen daarbij te ondersteunen.
Werk jij bij een museum of archief (bijvoorbeeld als curator of registrator) en heb je in je werk te maken met koloniale collecties? Heb je behoefte aan meer context? Zoek je nog naar argumenten om het belang van herkomstonderzoek duidelijk te maken? Weet je simpelweg niet hoe en waar te beginnen? Wil je handvatten voor onderliggende dilemma’s? Dan is deze cursus iets voor jou!
In de cursus staat herkomstonderzoek naar koloniale collecties centraal. Tijdens de eerste dag leer je over de geschiedenis achter koloniale collecties, het huidige beleid en de verantwoordelijkheden van diverse spelers in het stelsel. Ook krijg je concrete tips over de omgang met koloniale collecties van een museum met veel ervaring op dit gebied.
Tijdens de tweede cursusdag gaan we actief aan de slag met de Datahub van het Consortium Koloniale Collecties. Daarnaast zoomen we in op jouw eigen praktijk aan de hand van een casus die je voorbereid hebt. Bovendien bespreken we met elkaar een aantal belangrijke dilemma’s waar je mogelijk mee te maken krijgt.
Roofkunst Ontrafeld #3Datum: 28 mei 2026
Tijd: 16:00
Locatie: Verzetsmuseum Amsterdam
Organisatie: Expertisecentrum Restitutie (ECR) van het NIOD en het Verzetsmuseum Amsterdam
Voertaal: Nederlands
Het Expertisecentrum Restitutie (ECR) van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies en Verzetsmuseum Amsterdam presenteren Roofkunst Ontrafeld, een lezingenreeks die zich richt op minder belichte kanten van roofkunst en restitutie. Historici verbonden aan het NIOD presenteren recent onderzoek en verrassende inzichten en gaan de dialoog aan met het publiek, onder leiding van moderator Yuki Kho. Op 28 mei presenteert onderzoeker Maarten van der Bent de lezing De Dubois-collectie: 28.000 fossielen en een Indische stem.
In september 2025 besloot de Nederlandse overheid dat een verzamelding van maar liefst 28.000 fossielen uit de collectie van Naturalis teruggaat naar Indonesië. Deze Dubois-collectie, die onder leiding van de Nederlandse paleontoloog Eugène Dubois eind negentiende eeuw in Indonesië werden opgegraven, werd al decennialang door Indonesië teruggevraagd. Minder bekend is echter dat de roep om restitutie in de koloniale tijd klonk. Wat was het belang van deze ‘wetenschappelijk collectie’ voor Nederlanders, Indische Nederlanders en Indonesiërs?
Indigenous Futures: Towards Policy on Ancestral Remains in the NetherlandsDatum: 12-13 mei, 2026
Tijd: 10:00-17:00
Locatie: Wereldmuseum Leiden
Organisatie: Wereldmuseum Leiden, Research Center for Material Culture, Consortium Koloniale Collecties
Voertaal: Engels
Samen met partners van het Consortium Koloniale Collecties, organiseert Wereldmuseum Leiden en het Research Center for Material Culture een internationale workshop die bijdraagt aan beleidskaders over de teruggave van en omgang met voorouderlijke resten in Nederland. Door de manier waarop voorouderlijke resten onderdeel zijn geworden van erfgoed collecties, is het essentieel om in de vorming van een beleidskader, ruimte te geven aan herkomstgemeenschappen en andere mensen uit voormalig gekoloniseerde gebieden. Deze workshop brengt theorie, praktijk en beleid uit verschillende plekken van de wereld samen, waarbij herkomstgemeenschappen centraal staan.
Hoe kan een beleid eruitzien wanneer geleefde realiteiten vooropgesteld worden? Wanneer er wordt geluisterd naar de stemmen van degenen wiens leven het meest is aangetast door koloniale en postkoloniale praktijken van het verzamelen en tentoonstellen van voorouderlijke resten in collectiebeherende instellingen? Moeten voorouderlijke resten die zijn “verworven” uit koloniale context wel onderzocht of tentoongesteld worden? En hoe kan er binnen een beleidskader ruimte zijn voor de uitdagingen van herkomstgemeenschappen voor zelfbeschikking en soevereiniteit? Dit zijn maar enkele van de vragen die centraal staan tijdens deze tweedaagse workshop. Meer informatie is hieronder beschikbaar.
Internationale Dag van het HerkomstonderzoekDatum: 8 april 2026
Locatie: Online en op locatie. Verschillende musea, universiteiten en erfgoedinstellingen in Nederland, Duitsland, Zwitserland, Frankrijk, Italië en de Verenigde Staten.
Voertaal: Engels
Op woensdag 8 april is het Internationale Dag van het Herkomstonderzoek. Ter gelegenheid van deze dag, een initiatief van het Arbeitskreis Provenienzforschung, organiseren verschillende collectiebeherende instellingen bijeenkomsten om aandacht te vragen voor het belang van herkomstonderzoek voor zorgvuldig collectiebeheer. Zo ook voor de zorgvuldige omgang met collecties uit koloniale context. Deze bijeenkomsten hebben verschillende vormen, zoals workshops, lezingen, boekpresentaties en rondleidingen. Hieronder vind je twee voorbeelden van bijeenkomsten die ook online zijn bij te wonen.
Universiteit van Genève
De Universiteit van Genève organiseert de online discussie Legal Provenance and TWAIL. Tijdens de discussie wordt verkend of TWAIL (Third World Approaches to International Law) een behulpzaam perspectief kan bieden in de gecompliceerde herkomstgeschiedenissen van objecten uit koloniale context. Daarnaast biedt de bijeenkomst een open dialoog over de postkoloniale dimensies van het cultureel erfgoedrecht. Meer informatie vind je hier.
Universiteit van Leipzig
Het Instituut voor Anatomie van de Universiteit van Leipzig organiseert de lezing Entangled Histories: A Conversation on Ancestral Remains from today’s South Africa at Leipzig University. Tijdens dit gesprek worden de initiële resultaten van het herkomstonderzoek naar de collectie aan schedels van de Universiteit van Leipzig gedeeld. Verder gaat het gesprek in op de verweven geschiedenissen van raciale onderzoekspraktijken en internationale verzamelnetwerken. Meer informatie is hier beschikbaar.
Datum: 9 – 11 juni, 2026
Locatie: Niedersächsisches Landesmuseum Hannover
Organisatie: Museumverband Niedersachsen und Bremen, in samenwerking met het Netzwerk Provenienzforschung in Niedersachsen.
Voertaal: Engels
De Indonesische uitspraak pasang surut – eb en vloed – staat voor de continue verplaatsing van mensen, objecten en ideeën over de zeeën die ooit Europa en het Indonesisch Archipel verbonden. Deze getijden vormden de opkomst van koloniale collecties, maar brengen ook mogelijkheden van nieuwe uitwisseling: van kennis, verantwoordelijkheid en dialoog.
De internationale conferentie Pasang Surut: Provenance Research as a Contribution to Decolonisation and Trajectories of Restitution brengt academische en museale experts samen om te spreken over het belang van herkomstonderzoek in processen van hernieuwd contact en dekolonisatie. Aanmelden van tot 15 mei 2026, door te mailen naar annekathrin.krieger@landesmuseum-hannover.de Meer informatie lees je in de uitnodiging hieronder.
Webinar: Exploring Restitution, Colonial Collecting and the CaribbeanDatum: 20 maart 2026
Tijd: 10:00 uur EST/11:00 uur AST/15:00 uur CET
Locatie: Online, via Zoom
Organisatie: UWI Museum in samenwerking met het Centre for Repatriation Research
Voertaal: English
Het Museum van de University of the West Indies (UWI Museum) organiseert een online discussie in samenwerking met het Centre for Repatriation Research. De discussie verkent groeiende wereldwijde gesprekken over restitutie, koloniale collecties in archieven, musea en galerieën, en de implicaties hiervan voor de Cariben. De sessie focust op restitutie debatten en interventies van de Nederlands-, Frans- en Engelssprekende Cariben, in relatie tot erfgoed, herinnering en herstel.
De sessie omvat een presentatie over de Colonial Collections Datahub door Camiel de Kom (Digitaal erfgoed coach bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en Arminda Franken-Ruiz (Erfgoed specialist en voormalig directeur, Nationaal Archeologisch Museum, Aruba).
Datum: 9 april 2026
Tijd: 16:00
Locatie: Verzetsmuseum Amsterdam
Organisatie: Expertisecentrum Restitutie (ECR) van het NIOD en het Verzetsmuseum Amsterdam
Voertaal: Nederlands
Het Expertisecentrum Restitutie (ECR) van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies en Verzetsmuseum Amsterdam presenteren Roofkunst Ontrafeld, een lezingenreeks die zich richt op minder belichte kanten van roofkunst en restitutie. Historici verbonden aan het NIOD presenteren recent onderzoek en verrassende inzichten en gaan de dialoog aan met het publiek, onder leiding van moderator Yuki Kho. Op 9 april zal historicus en herkomstonderzoek Daniël Hendrikse de lezing Op het kruispunt van onrecht: ‘koloniale kunst’ en de Tweede Wereldoorlog presenteren.
Onderzoek naar kunstroof tijdens WOII en naar koloniale collecties wordt meestal gescheiden, waarbij wetenschappelijke specialisatie en morele bezwaren samenhangend onderzoek in de weg staan. Tijdens deze lezing wordt aan de hand van concrete voorbeelden gezocht naar het historisch kruispunt tussen beide onderzoeksvelden. Daarbij wordt ingegaan op de vraag: Wat te doen met objecten waarbij mogelijk sprake is van gelaagd bezitsverlies: eerst onder invloed van kolonialisme en vervolgens door toedoen van de Duitse bezetter?
Opening expo: Her Love, Her StoryDatum: 8 februari 2026
Tijd: 15:00-17:00
Locatie: OBA Oosterdok (Openbare Bibliotheek Amsterdam), Theater
Organisatie: Our HERitage, OBA
Voertaal: Nederlands
Op 8 februari opent bij OBA de foto tentoonstelling Her Love, Her Story, samengesteld door het project Our HERitage. Deze tentoonstelling presenteert portretten van 11 Caribische voormoeders, samengebracht uit alle windstreken. Hun verhalen laten zien hoe liefde en kracht de samenleving van nu vormen. De expositie is van 3 februari tot en met 9 maart te zien op de fotogalerij bij OBA.
Het openingsprogramma start zondagmiddag 8 februari in het Theater op de 7e verdieping met een welkomstwoord door Our HERitage-oprichter Fausia S. Abdul. Keynotespreker is prof. Valika Smeulders (Rijksmuseum & Consorium Koloniale Collecties). Verder met auteurs Liesbeth Smit en Susi & Simba Mosis en deelnemers Tiarra Simon en Robby Kibbelaar. De middag sluiten we af met een intense performance van Reframing HERstory Art Foundation over slavernij en vrouw-zijn.
Workshop: Relational heritage spacesDatum: 27 januari 2026
Tijd: 10:00-17:00
Locatie: Oude Boteringestraat 36, Faculteit van Religiewetenschappen, Rijksuniversiteit Groningen
Organisatie: Nederlandse afdeling van de Association of Critical Heritage Studies
Voertaal: Engels
Op 27 januari 2026, organiseert de Nederlandse afdeling van de Association of Critical Heritage Studies hun eerste workshop. Het thema van de workshop is relationaliteit in erfgoed studies. Het programma omvat keynote lezingen van Hester Dibbits (Reinwardt Academie) en Cindy Zalm (Wereldmuseum & Consortium Koloniale Collecties). Restitutie is één van de onderwerpen die centraal staat bij deze workshop.
Seminar: Rijksmuseum, collectie en onderzoekDatum: 15 januari, 2026
Tijd: 15:30-17:00 (CET)
Locatie: KITLV, Herta Mohr (Kamer 1.30) en online via Zoom.
Organisatie: Koninklijk Nederlands Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV)
Voertaal: Engels
In 2026 viert KITLV zijn 125ste jubileum. Voor de jubileum seminar serie, nodigt KITLV sprekers uit die in de afgelopen 25 jaar hebben samengewerkt met het instituut, als fellow of in gezamenlijke onderzoeksprojecten. Voor de eerste seminar, heeft KITLV Valika Smeulders (Rijksmuseum) uitgenodigd voor een middag over het Rijksmuseum, de collectie en het onderzoek.
[De tekst gaat verder in het Engels]
The Rijksmuseum in Amsterdam is renowned world wide for its art collection, with the seventeenth century at its heart, featuring Rembrandt, Vermeer and Frans Hals. As many European national museums built in the 19th century, its focus has been on the pride and glory of the Netherlands. Still, the 17th century is also the century of the foundation of the Dutch East India and West India Companies.
How does a Dutch museum re-invent itself to align with new insights and societal changes? How are the museum field and research focuses and policies changing? In her talk, Valika Smeulders will be reflecting on the work the museum has been doing in recent years, and looking forward into the coming years.